Call i put — cztery pozycje opcyjne

Rodzaje opcji są dwa, strony transakcji też dwie, więc pozycji wychodzi cztery. Wszystkie mają w nazwie słowo „opcja" i wszystkie pojawiają się w ofertach banków obok siebie — ale dwie z nich dają Ci prawo, a dwie nakładają obowiązek. To jedyna różnica, jaka naprawdę się liczy, i od niej zależy, czy podpisujesz zabezpieczenie, czy coś zupełnie innego.

Sposób, żeby nigdy więcej nie pomylić call z put

Nazwy nie są przypadkowe i mówią, co robisz z walutą — jeśli potraktować je jako czasowniki.

Put to po angielsku „położyć, włożyć". Kupując opcję put, kupujesz sobie prawo, żeby komuś tę walutę oddać — położyć ją drugiej stronie po ustalonym kursie, choćby rynek płacił mniej.

Call znaczy „wezwać, przywołać". Kupując opcję call, kupujesz prawo, żeby tę walutę do siebie ściągnąć — zawezwać ją od drugiej strony po ustalonym kursie, choćby rynek żądał więcej.

Stąd naturalne przypisanie ról: eksporter ma walutę i boi się, że staniej — potrzebuje prawa oddania jej drożej, czyli put. Importer waluty potrzebuje i boi się, że zdrożeje — potrzebuje prawa ściągnięcia jej taniej, czyli call. Kierunek opcji wynika z tego, co masz zrobić z walutą, a nie z tego, jak nazywa się Twoja firma.

Cztery pozycje na jednej tabeli

Do dwóch rodzajów opcji dokładamy dwie strony — można je kupić albo wystawić (sprzedać). Wychodzą cztery pozycje i warto je zobaczyć razem:

Pozycja	Co z niej wynika	Premia	Kto tak robi
Kupiony call	PRAWO kupna waluty	płacisz	importer — ochrona przed wzrostem
Kupiony put	PRAWO sprzedaży waluty	płacisz	eksporter — ochrona przed spadkiem
Wystawiony call	OBOWIĄZEK sprzedaży waluty	dostajesz	eksporter — górna noga korytarza
Wystawiony put	OBOWIĄZEK kupna waluty	dostajesz	importer — dolna noga korytarza

Zwróć uwagę na jedno przestawienie, które myli najczęściej: wystawiony call zobowiązuje do sprzedaży, a wystawiony put — do kupna. Odwrotnie, niż podpowiada odruch. Bierze się to stąd, że wystawca jest lustrem nabywcy: skoro nabywca puta ma prawo Ci walutę oddać, Ty masz obowiązek ją przyjąć.

Górna połowa tabeli i dolna to dwa różne światy

Dwie pierwsze pozycje to zabezpieczenie w pełnym znaczeniu słowa. Płacisz premię z góry, bezzwrotnie, i dostajesz prawo, z którego skorzystasz albo nie. Najgorsze, co może się wydarzyć, jest znane od pierwszego dnia: tracisz premię. Nic ponad to.

Dwie kolejne to co innego. Premię dostajesz i zostaje ona Twoja niezależnie od wszystkiego — ale w zamian przyjmujesz cudze ryzyko. Decyzja o wykonaniu należy do drugiej strony i zapadnie wyłącznie wtedy, gdy będzie dla Ciebie niekorzystna. Nikt nie wykona opcji przeciwko własnemu interesowi.

Samo wystawienie opcji nie jest błędem — jest połową każdego korytarza i połową każdego forwardu (zobacz forward kontra opcja). Błędem jest wystawienie jej na zbyt duży nominał. Zobowiązanie wielkości miesięcznego obrotu firma udźwignie. To samo zobowiązanie na roczną ekspozycję potrafi ją położyć — i tak właśnie wyglądały historie, które w Polsce nazwano toksycznymi opcjami walutowymi.

Jak można sprzedać coś, czego się nie ma

To pytanie pada przy wystawianiu opcji niemal zawsze i ma prostą odpowiedź: opcja nie jest rzeczą, tylko umową. Nikt jej wcześniej nie musiał wyprodukować ani kupić, tak samo jak nikt nie kupuje umowy kupna-sprzedaży, zanim ją podpisze.

Wynika stąd rzecz praktyczna: opcji nie jest skończona liczba. Powstają na bieżąco, ilekroć znajdą się dwie strony gotowe uzgodnić warunki. To dlatego bank zawsze „ma" opcję do sprzedania i zawsze może jakąś od Ciebie odkupić — pytanie brzmi wyłącznie, po jakiej cenie.

Zamknięcie przed terminem — trzecia rzecz do zapamiętania

Opcji nie trzeba trzymać do wygaśnięcia. Pozycję zamyka się transakcją odwrotną: kupioną opcję odsprzedajesz, wystawioną odkupujesz. Robi się to wtedy, gdy nie zależy Ci na faktycznej wymianie waluty, a jedynie na rozliczeniu wyniku.

Dla firmy z realną fakturą jest to jednak wybór, nie konieczność — i nie zawsze najlepszy. Kupioną opcję można też domknąć forwardem zamiast odsprzedawać, dzięki czemu zostaje w portfelu i może zadziałać jeszcze raz. Kiedy który sposób się opłaca, opisuje osobny tekst o realizacji zysku z zabezpieczenia.

Do zapamiętania Put to prawo oddania waluty, call — prawo jej ściągnięcia. Kupując którąkolwiek, płacisz premię i kupujesz prawo; najwięcej, co możesz stracić, to ta premia. Wystawiając którąkolwiek, dostajesz premię i przyjmujesz obowiązek, o którego wykonaniu zdecyduje ktoś inny — zawsze w momencie dla Ciebie niewygodnym. Zanim podpiszesz cokolwiek, co ma w nazwie słowo „opcja", ustal jedną rzecz: czy jesteś w górnej połowie tej tabeli, czy w dolnej. Reszta to szczegóły.

Opracowanie własne. Tekst wyjaśnia pojęcia opisane też w słowniku i uzupełnia kalkulator opcji, w którym te same cztery pozycje można przeliczyć na własnych liczbach.